اما ترخیص به معنی پایان مراقبتهای تخصصی نیست. نوزاد نارس ممکن است در هفتهها و ماههای
نخست زندگی به برنامه دقیقتری برای تغذیه، رشد، خواب، پیشگیری از عفونت و پیگیری پزشکی
نیاز داشته باشد.اگر میخواهید ابتدا با تعریف نوزاد نارس، مشکلات شایع و اصول کلی مراقبت از این نوزادان
آشنا شوید، میتوانید راهنمای جامع
نوزاد نارس چیست؟ راهنمای کامل مراقبت، رشد و پیگیری نوزادان نارس
را مطالعه کنید.
نوزاد نارس چه زمانی میتواند از بیمارستان به خانه برگردد؟
زمان ترخیص نوزاد نارس فقط بر اساس وزن تعیین نمیشود. مهمتر از رسیدن به یک وزن مشخص،
این است که نوزاد از نظر فیزیولوژیک آمادگی لازم برای زندگی در منزل را داشته باشد.
پزشک معمولاً مواردی مانند موارد زیر را در تصمیمگیری برای ترخیص در نظر میگیرد:
- ثبات وضعیت تنفسی و نداشتن آپنههای مهم و کنترلنشده
- توانایی حفظ دمای بدن در شرایط مناسب
- تغذیه کافی و قابل قبول متناسب با شرایط نوزاد
- روند مناسب رشد یا وجود برنامه مشخص برای ادامه حمایت تغذیهای
- آمادگی والدین برای مراقبت از نوزاد
- مشخص بودن برنامه ویزیت و پیگیری پس از ترخیص
بعضی نوزادان ممکن است با وجود نیاز به حمایتهایی مانند اکسیژن، تغذیه با لوله یا پایش
خاص به منزل برگردند؛ در این شرایط باید برنامه مراقبت در منزل بهطور دقیق توسط تیم درمان
آموزش داده شود.
اولین روزهای نوزاد نارس در خانه چگونه باید بگذرد؟
بهتر است روزهای نخست پس از ترخیص تا حد امکان آرام و قابل پیشبینی باشد. نوزاد نارس
ممکن است نسبت به تغییرات محیطی، خستگی و تماسهای زیاد حساستر باشد.
- قبل از تماس با نوزاد دستها را بهخوبی بشویید.
- از تماس افراد بیمار با نوزاد جلوگیری کنید.
- در هفتههای نخست از محیطهای شلوغ و تماسهای غیرضروری پرهیز کنید.
- محیط خانه کاملاً بدون دود سیگار و قلیان باشد.
- برنامه تغذیه، داروها و ویزیتهای تعیینشده را دقیق اجرا کنید.
- شماره تماس پزشک یا مرکز درمانی را در دسترس داشته باشید.
آیا تماس پوست با پوست برای نوزاد نارس در خانه مفید است؟
بله. مراقبت کانگورویی یا تماس پوست با پوست میتواند بخشی از مراقبت نوزاد نارس پس از
ترخیص نیز باشد، مشروط بر اینکه وضعیت نوزاد پایدار باشد و پزشک محدودیتی برای آن تعیین
نکرده باشد.
تماس پوست با پوست میتواند به حفظ دمای بدن، حمایت از تغذیه با شیر مادر، آرامش نوزاد
و تقویت ارتباط والد و نوزاد کمک کند.
سازمان جهانی بهداشت در راهنمای جدید مراقبت کانگورویی نیز بر ادامه این مراقبت در
محیط منزل تأکید کرده است.
راهنمای مراقبت کانگورویی سازمان جهانی بهداشت (WHO)
تغذیه نوزاد نارس در منزل
تغذیه یکی از مهمترین بخشهای مراقبت از نوزاد نارس پس از ترخیص است. برنامه تغذیه باید
بر اساس سن حاملگی، وزن، وضعیت رشد، توانایی مکیدن و بلع و شرایط پزشکی نوزاد تعیین شود.
شیر مادر در صورت امکان بهترین انتخاب برای تغذیه نوزاد نارس است؛ با این حال بعضی نوزادان
به دریافت حجم مشخص شیر، شیر دوشیدهشده، مکملهای تغذیهای یا برنامه تغذیهای اختصاصی
نیاز دارند.
برای جزئیات بیشتر درباره نیازهای غذایی، حجم شیر و نحوه تغذیه میتوانید مقاله
تغذیه نوزاد نارس بعد از ترخیص
را مطالعه کنید.
آیا نوزاد نارس بعد از ترخیص باید شیر مادر بخورد؟
در صورت امکان، شیر مادر یا شیر خود مادر انتخاب بسیار مهمی برای تغذیه نوزاد نارس است.
برخی نوزادان نارس به دلیل نیازهای تغذیهای بالاتر ممکن است علاوه بر شیر مادر به
برنامه تقویتی یا مکملهای خاص نیاز داشته باشند.
بنابراین اگر پزشک برای نوزاد شما برنامهای برای تقویت شیر مادر یا استفاده از مکمل
تعیین کرده است، نباید آن را بدون مشورت تغییر دهید.
در مورد نقش شیر مادر و روشهای حمایت از تغذیه با شیر مادر در نوزاد نارس، به مقاله
شیر مادر برای نوزاد نارس
مراجعه کنید.
نوزاد نارس در خانه چگونه باید بخوابد؟
خواب ایمن برای همه نوزادان، از جمله نوزادان نارس، اهمیت زیادی دارد. توصیههای
آکادمی اطفال آمریکا (AAP) بر خواباندن نوزاد به پشت در هر نوبت خواب تأکید دارد.
- نوزاد را برای خواب همیشه به پشت بخوابانید.
- سطح خواب باید صاف، سفت و بدون شیب باشد.
- در محل خواب فقط از تشک مناسب و ملحفه کشدار استفاده شود.
- بالش، پتو، عروسک، ضربهگیر تخت و وسایل نرم داخل محل خواب قرار ندهید.
- هماتاقی با والدین توصیه میشود، اما خوابیدن نوزاد در تخت والدین ایمن نیست.
- از گرم کردن بیش از حد نوزاد و پوشاندن سر هنگام خواب خودداری کنید.
نارس بودن یا داشتن رفلاکس به معنی آن نیست که نوزاد باید به پهلو یا روی شکم خوابانده شود.
وضعیت خواب ایمن همچنان خوابیدن به پشت روی سطح صاف و سفت است.
توصیههای AAP درباره خواب ایمن نوزاد
آیا نوزاد نارس را باید روی تشک آنتیریفلاکس خواباند؟
خیر. برای خواب، استفاده از تشکهای شیبدار، بالشهای آنتیریفلاکس یا وسایل موقعیتدهنده
توصیه نمیشود. سطح خواب باید صاف و سفت باشد و نوزاد به پشت خوابانده شود.
حتی در نوزاد مبتلا به رفلاکس نیز خواباندن به پهلو، روی شکم یا روی سطح شیبدار جایگزین
خواب ایمن نیست.
دمای مناسب برای نوزاد نارس در خانه چقدر است؟
نوزاد نارس ممکن است در تنظیم دمای بدن آسیبپذیرتر باشد، اما نباید برای همه نوزادان
یک عدد ثابت را به عنوان دمای ایدهآل تعیین کرد. لباس و پوشش باید متناسب با شرایط محیط
و وضعیت نوزاد باشد و از گرم کردن بیش از حد جلوگیری شود.
اگر نوزاد غیرطبیعی سرد یا گرم به نظر میرسد، یا تغییر دما همراه با بیحالی، اختلال
تغذیه یا تغییر رفتار است، باید علت آن بررسی شود.
حمام کردن نوزاد نارس در خانه
اگر نوزاد از نظر وضعیت عمومی و تنظیم دما پایدار است، معمولاً میتوان طبق توصیه تیم
درمان او را حمام کرد.
- وسایل مورد نیاز را قبل از شروع حمام آماده کنید.
- محیط را گرم و بدون جریان هوای سرد نگه دارید.
- حمام را کوتاه انجام دهید.
- هرگز نوزاد را حتی برای چند ثانیه تنها نگذارید.
- پس از حمام نوزاد را سریع و بهآرامی خشک کنید.
چگونه از عفونت در نوزاد نارس پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از عفونت در ماههای نخست اهمیت زیادی دارد، زیرا بعضی نوزادان نارس در برابر
عفونتهای تنفسی و سایر عفونتها آسیبپذیرتر هستند.
- شستوشوی دستها قبل از تماس با نوزاد
- عدم تماس افراد مبتلا به بیماریهای عفونی با نوزاد
- اجتناب از محیطهای بسیار شلوغ در صورت توصیه پزشک
- محیط کاملاً بدون دود سیگار و قلیان
- رعایت برنامه واکسیناسیون نوزاد و اعضای خانواده طبق توصیه پزشک
آیا نوزاد نارس باید بعد از ترخیص مرتب ویزیت شود؟
بله. پیگیری نوزاد نارس بعد از ترخیص بخش مهمی از مراقبت اوست. برنامه پیگیری باید
بر اساس سن حاملگی هنگام تولد، وزن تولد، مشکلات دوران بستری و وضعیت فعلی نوزاد
تنظیم شود.
در ویزیتهای پیگیری ممکن است موارد زیر بررسی شوند:
- وزن، قد و دور سر
- روند رشد و تغذیه
- مهارتهای حرکتی و تکاملی
- بینایی و شنوایی
- کمخونی و وضعیت دریافت آهن و سایر مکملها در صورت نیاز
- وضعیت تنفسی
- واکسیناسیون
- غربالگریها و پیگیریهای اختصاصی دوران نوزادی
در ارزیابی رشد و تکامل نوزاد نارس، استفاده از
سن اصلاحشده نوزاد نارس
اهمیت ویژهای دارد.
همچنین اگر میخواهید برنامه ویزیت و پایش نوزاد بعد از ترخیص را دقیقتر بدانید،
مقاله
پیگیری نوزاد نارس بعد از ترخیص
را مطالعه کنید.
نوزاد نارس بعد از ترخیص چه مکملها و داروهایی نیاز دارد؟
همه نوزادان نارس برنامه دارویی یکسانی ندارند. بر اساس وضعیت نوزاد ممکن است آهن،
ویتامینها، مکملهای تغذیهای یا داروهای دیگری تجویز شود.
مقدار و مدت مصرف مکملها باید بر اساس وزن، سن، نوع تغذیه، آزمایشها و شرایط پزشکی
نوزاد تعیین شود. بنابراین قطع یا ادامه خودسرانه داروها و مکملها توصیه نمیشود.
اگر نوزاد نیاز به تقویت شیر مادر داشته باشد، ممکن است استفاده از فورتفایر نیز مطرح شود.
در این مورد میتوانید مقاله
فورتفایر شیر مادر در نوزاد نارس
را بخوانید.
آیا نوزاد نارس میتواند بیرون از خانه برود؟
نوزاد نارس سالم و پایدار الزاماً نباید در خانه محبوس باشد. رفتوآمد برای ویزیتهای
پزشکی و در صورت مناسب بودن شرایط، خروج کوتاهمدت از خانه امکانپذیر است.
با این حال بهتر است در ماههای نخست از محیطهای بسیار شلوغ، تماس نزدیک با افراد بیمار
و قرار گرفتن در معرض دود سیگار پرهیز شود. در نوزادان با بیماریهای زمینهای مهم،
محدودیتها باید بر اساس نظر پزشک تعیین شود.
سفر با نوزاد نارس بعد از ترخیص
پیش از سفر باید وضعیت تنفسی، تغذیه، نیاز به دارو یا اکسیژن و زمان ویزیت بعدی در نظر
گرفته شود. اگر نوزاد نیاز به تجهیزات پزشکی یا اکسیژن دارد، برنامه سفر باید با هماهنگی
تیم درمان انجام شود.
در سفر نیز باید صندلی ایمنی مناسب نوزاد و شرایط حمل ایمن فراهم باشد و دسترسی به
خدمات پزشکی در مقصد در نظر گرفته شود.
چه علائمی در نوزاد نارس نیاز به مراجعه سریع به پزشک دارد؟
والدین باید علائم هشدار را بشناسند. در صورت مشاهده تغییر واضح در وضعیت عمومی نوزاد،
بهتر است منتظر ویزیت بعدی نمانید.
- سختی تنفس، فرورفتگی قفسه سینه یا کبودی
- وقفههای تنفسی یا حملات غیرطبیعی تنفسی
- بیحالی یا دشواری در بیدار کردن نوزاد
- کاهش واضح اشتها یا ناتوانی در تغذیه
- خفگی یا تغییر رنگ هنگام شیر خوردن
- استفراغ سبز یا استفراغهای مکرر و غیرطبیعی
- کاهش واضح تعداد پوشکهای خیس
- تب یا دمای غیرطبیعی بدن همراه با تغییر حال عمومی
- تشنج یا حرکات غیرطبیعی جدید
- زردی رو به افزایش همراه با بدحالی یا اختلال تغذیه
- هرگونه تغییر ناگهانی و قابل توجه در رفتار یا وضعیت عمومی نوزاد
آیا بیقراری یا خواب زیاد نوزاد نارس طبیعی است؟
نوزادان، بهخصوص نوزادان نارس، ممکن است بخش زیادی از شبانهروز را در خواب بگذرانند.
اما خوابآلودگی معمولی با بیحالی متفاوت است.
اگر نوزاد به سختی بیدار میشود، برای تغذیه بیدار نمیماند، مکیدن او ضعیف شده یا
نسبت به روزهای قبل تغییر واضحی در رفتار و سطح هوشیاری دارد، باید ارزیابی پزشکی شود.
آیا والدین نوزاد نارس باید نگران هر تفاوتی با نوزادان دیگر باشند؟
مقایسه نوزاد نارس با نوزاد ترم همسن از نظر تقویمی همیشه درست نیست. در ارزیابی رشد
و تکامل، سن اصلاحشده و شرایط دوران نوزادی اهمیت دارد.
به جای تمرکز روی یک عدد یا یک مهارت منفرد، روند رشد نوزاد باید در طول زمان ارزیابی
شود. اگر نوزاد سابقه مشکلات مهم دوران NICU داشته باشد، ممکن است به پیگیریهای
تخصصی بیشتری نیاز داشته باشد.
چکلیست مراقبت از نوزاد نارس در منزل
کارهایی که هر روز باید بررسی شوند
- وضعیت عمومی و هوشیاری نوزاد
- میزان و کیفیت تغذیه
- توانایی مکیدن، بلع و هماهنگی تنفس با تغذیه
- تعداد پوشکهای خیس
- مصرف صحیح داروها و مکملهای تجویزشده
- خوابیدن به پشت روی سطح صاف و سفت
- رعایت بهداشت دستها
- دور نگه داشتن نوزاد از دود سیگار و افراد بیمار
کارهایی که در هفتهها و ماههای بعد باید پیگیری شوند
- روند وزنگیری، رشد قد و دور سر
- ویزیتهای برنامهریزیشده
- تغذیه و نیاز احتمالی به مکمل یا فورتفایر
- رشد و تکامل بر اساس سن اصلاحشده
- غربالگری بینایی و شنوایی در صورت نیاز
- معاینات و پیگیریهای مربوط به ROP در نوزادان واجد شرایط
- واکسیناسیون طبق برنامه
برای آشنایی بیشتر با غربالگری رتینوپاتی نوزادان نارس میتوانید مقاله
معاینه چشم نوزاد نارس و غربالگری ROP
را مطالعه کنید.
مهمترین نکته درباره مراقبت از نوزاد نارس بعد از ترخیص
مراقبت از نوزاد نارس در منزل فقط به گرم نگه داشتن نوزاد یا افزایش وزن محدود نمیشود.
تغذیه مناسب، خواب ایمن، پیشگیری از عفونت، تماس پوست با پوست، پایش رشد و تکامل و
شناخت علائم خطر همگی بخشی از مراقبت هستند.
شدت و نوع مراقبت مورد نیاز هر نوزاد به عواملی مانند سن حاملگی هنگام تولد، وزن تولد،
بیماریهای دوران بستری و وضعیت نوزاد هنگام ترخیص بستگی دارد.
سازمان جهانی بهداشت در راهنمای مراقبت از نوزادان نارس و کموزن بر مراقبت مستمر،
مشارکت خانواده و پیگیری نوزاد پس از ترخیص تأکید کرده است.
راهنمای سازمان جهانی بهداشت برای مراقبت از نوزاد نارس یا کموزن
جمعبندی
بعد از ترخیص از NICU، نوزاد نارس وارد مرحله جدیدی از رشد و مراقبت میشود. رعایت
تغذیه مناسب، خواب ایمن، پیشگیری از عفونت، مراقبت کانگورویی، پایش رشد و تکامل و
پیگیری منظم پزشکی میتواند به سلامت بهتر نوزاد کمک کند.
اگر درباره وضعیت نوزاد خود نگرانی دارید، بهویژه در صورت وجود علائم خطر یا تغییر
واضح در تغذیه و رفتار، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
مقالات مرتبط
سن اصلاحشده نوزاد نارس چیست و چگونه محاسبه میشود؟
وزنگیری نوزاد نارس؛ وزن مناسب و روند رشد
رشد و تکامل نوزاد نارس؛ از تولد تا دو سالگی
تغذیه نوزاد نارس بعد از ترخیص
شیر مادر برای نوزاد نارس
فورتفایر شیر مادر در نوزاد نارس؛ چه زمانی لازم است؟
پیگیری نوزاد نارس بعد از ترخیص
معاینه چشم نوزاد نارس و غربالگری ROP
واکسن نوزاد نارس؛ چه زمانی باید واکسن بزند؟
علائم خطر در نوزاد نارس بعد از ترخیص
